نحوه طراحی سوالات کتب علوم تجربی
به طور کلی شیوه ارزشیابی چه مستمر چه پایانی باید باهدفهای طرح جدید آموزش علوم هماهنگ باشدوبه طور همزمان به هدفهای دانشی مهارتی ونگرشی توجه نماید.
بنابراین بهتر است در هر آزمون کتبی سوالات به گونه ای باشد که فراگیران را در به کا گیری موارد زیر تشویق کند.
1-تفکر بهتر وعمیق تر از درک اطلاعات ساده وپیچیده ومرتبط ساختن این اطلاعات با یکدیگر
۲-دسته بندی مفاهیم آموخته شده وتجزیه وتحلیل کاربرد آنها در حل مسائل واقعی
۳-توجه به مفاهیم اصلی مثل بهداشت صرفه جویی وحفظ محیط زیست
از این رو به نظر می رسد توجه به نکات زیر هنگام طراحی سوالات به ویژه در امتحانات پایانی برکیفیت این آزمونها می افزاید:
-از پرسشهای دانش محور وحافظه مدار در حد مفاهیم اصلی وبه طور محدود استفاده شود.در طراحی این سوالات بر "مفاهیم "بیشتر از" تعریفها "تکیه شود.
-در پرسش های مهارت محور مانند "تفسیر جدول" نمودار" درک مفهوم از یک متن "مقایسه ونتیجه گیری و... استفاده شود.
-سعی شود در امتحان از پرسش های (ص-غ) وچند گزینه ای کمتر استفاده شود ودر صورت طرح چنین سوالاتی از دانش آموزان دلیل خواسته شود.
-در پاره ای سوالات موضوع سوال در قالب یک داستان مطرح گردد.
-در کتاب علوم قسمتهایی با عنوان "تحقیق کنید"پژوهش کنید"اطلاعات جمع آوری کنید"مشاهده کنید"اندازه گیری کنید"بسازید وآزمایش کنید آورده شده است.
ارزشیابی از این قسمتها معمولا"در ارزشیابی مستمر وآزمونهای عملی صورت می گیرد.در عین حال در صورت تمایل می توانید از مطالب این قسمتها در امتحانات کتبی وهماهنگ پایانی استفاده کنید البته بهتر است مطالب این کادر ها به عنوان اطلاعات پیش نیاز در ساقه سوال در رختیار فراگیران قرار گیرد تا آنها با به کار گیری مهارتهایی مانند مقایسه طبقه بندی خلاصه کردن نتیجه گیری مفهوم سازی تفسیر یافته ها نتیجه گیری از اطلاعات داده شده به پرسش پاسخ دهند
بنابر این استفاده مستقیم وحافظه مدار از این کادرها در امتحانات پایانی توصیه نمی گردد مگر آنکه مفاهیم به دست آمده از آن فعالیت جزو مفاهیم مهم واصلی آن درس به شمار آید.
-در کتاب علوم به منظور غنی سازی آموزش کادر هایی به "عنوان بیشتر بدانید "یک پله بالاتر"علوم وفنآوری و...آورده شده است .
-طرح سوال ا زاین قسمتها در امتحانات داخلی چنانچه دبیران محترم درزمان آموزش به حد کافی نسبت به آموزش آنها اقدام کرده باشند بلا مانع است لیکن در امتحانات پایانی هماهنگ توصیه می شود از این قسمتها پرسش مستقیم داده نشود.
-طرح سوال از شکل یا زیرنویس آنها هنگامی مفید ومناسب است که مطالب شکل با متن درس ارتباط داشته باشدواز مفاهیم اصلی درس تلقی شود.در این صورت سوالاتی مانندنامگذاری وشناسایی شکل داده شده ومشخص کردن اجزای آن ونیز سوالاتی که پاسخ گویی به آنها مستلزم مقایسه دو تصویر یا تفسیر تصویر یا مفهوم سازی از یک شکل باشد بسیار ارزشمند ومفید تلقی می شود.
لازم به ذکر است که ترسیم شکلهادر امتحانات هماهنگ توصیه نمی شود.
-طرح سوال از مفاهیم کادرهایی مانند "بحث کنید "فکر کنید "تفسیر کنید "محاسبه کنید در امتحانات داخلی وهماهنگ پایانی بسیار ضروری ومناسب است.
-طرح سوال از جداول وآمار وارقام و...دیگر اطلاعات مشابه در صورتی توصیه می شود که از این اطلاعات به عنوان پیش نیاز استفاده شود.بنابراین پرسش مستقیم از این قسمتها توصیه نمی شود.
-در طراحی سوال امتحان حتی الامکان از قالبهای متنوع طرح سوال واز نقشه های مفهومی دادن یک پرسش وپرسیدن از آن(مثلا"دو سوال که پاسخ یکی مستقیما"در متن باشد وپاسخ دیگری از متن درک شود)طرح مسئله های مناسب که با اعداد وموقعیتهای واقعی وتفسیر نتایج همراه باشد وسوالات تصویری استفاده شود.
در ضمن باید توجه داشت که در طراحی سوالات وچینش آنها در سالهای متمادی بهتر است طراحان سوال از خود نوآوری وخلاقیت نشان داده واز به وجود آمدن کلیشه های تکراری جلوگیری کنند.
